TRẦM CẢM VÀ SỰ TRỊ LIỆU

Sc Trời Đạt Nguyện – Sc Trời Hải Thượng

Có những khoảnh khắc trôi qua thật hy hữu, tôi muốn kể lại câu chuyện của mình để tự nhắc nhở mình trân quý giây phút hiện tại. Những gì đã tri qua giúp cho tôi mỗi lần nghĩ lại luôn cảm thấy nuôi dưỡng và động viên trên con đường thực tập. Tôi xin kể bạn nghe một lần tôi đã đi qua miền băng giá, cô đơn, tưởng chừng như rất dữ dội của tâm thức, miền khô cằn của chứng bệnh trầm cảm.

Trầm cảm là một căn bệnh được nhiều người biết đến trong thời đại hiện nay. Thuật ngữ trầm cảm trở nên phổ biến không hẳn vì số người bệnh tăng lên đột biến, mà vì người ta lạm dụng từ này cho bất kì ai đó đột nhiên buồn bã ít nói hay có chút chán nản. Trầm cảm đúng nghĩa, có lẽ chỉ chính bản thân ai đã đi qua và thân nhân của họ mới hiểu thực sự căn bệnh có sức tàn hại như thế nào.

 

Khổ

Năm đó tôi hai mươi, đang là sinh viên năm hai, căn bệnh đã đến rất nhanh sau một biến cố tinh thần làm sụp đổ động lực sống quan trọng nhất, cũng cùng lúc tôi phải chịu nhiều áp lực trong học tập và thi cử. Sức khoẻ tinh thần của tôi đi xuống như chiếc xe tuột dốc không phanh. Tôi đã thất vọng về bản thân, thấy mình là một người thất bại hoàn toàn, không có hy vọng gì ở tương lai. Những công việc yêu thích xưa trở thành vô vị, tôi mất ngủ liên tiếp nhiều ngày liền, có khi thức trắng cả đêm vì bị những suy nghĩ lan man ám ảnh mình. Thức ăn không còn vị ngon, đau dạ dày, tim đập nhanh và ngực thỉnh thoảng đau nhói. Trí nhớ của tôi giảm xuống mức tồi tệ, bài thầy cô vừa giảng mấy phút trước hỏi lại tôi đã quên ngay; mọi tư duy trong đầu trở nên trì trệ, tôi chẳng quyết định được một việc gì cho dứt khoát, lúc nào cũng lưỡng lự, chậm chạp. Sự lo lắng và sợ hãi về chuyện đã qua xâm chiếm suy nghĩ của tôi suốt những ngày dài. Ba mẹ tôi lo quá, đưa tôi đi khám dạ dày, rồi dùng thuốc trị viêm loét mà không có tiến triển. Dường như ban đầu tâm thức gây ra những rối loạn của thân thể, về sau những ảnh hưởng của thân chi phối ngược lại tâm thức, tạo thành một vòng luẩn quẩn. Tôi chỉ muốn tìm lại chính mình như trước nhưng không thể, những cảm xúc và suy nghĩ tiêu cực cứ bao vây lấy tôi…

depressed young man sitting on the bench

Vì đâu?

Những năm đầu tuổi hai mươi, tôi có nhiều hoài bão, ước mơ để phụng sự khi thấy được ánh sáng của đạo Bụt. Tôi hăng hái và nhiệt tình trên hướng đi vào con đường giải thoát khổ đau. Tôi thấy rằng hạnh phúc là sự hiến tặng niềm vui cho những người xung quanh. Đạo Bụt với tôi lúc đó là những hoạt động thiện nguyện, là công phu thiền tập, tôi muốn đạt được những gì gọi là sự tuyệt đối của chân lý. Lý tưởng của một người trẻ là những gì cao vời bay bổng, nhưng kinh nghiệm về cuộc sống thì hạn chế vô cùng. Một trong những cú sốc lớn lúc đó của tôi là nghe một câu nói từ một vị Thầy mà tôi tin tưởng, câu nói đó khiến tôi bàng hoàng, ám ảnh, không biết bám víu niềm tin vào đâu và rơi vào sự sợ hãi, mặc cảm, khốn cùng. Tất cả niềm tin, hy vọng của tôi về đạo Bụt sụp đổ, tôi bị những ngôn từ chi phối cả thân lẫn tâm. Trải nghiệm thực tế khác với những gì tôi đã được học, tôi gần như chới với, hụt hẫng, bơ vơ. Tôi như rơi tự do.

Khoa học tâm lý ngày nay gọi đây là “giai đoạn trầm cảm”, tình trạng có thể thấy ở bất kỳ ai nhưng thường gặp hơn ở người trẻ, có thể sau một sang chấn lớn về tâm lý, nhưng đôi khi cú sốc tâm lý đó chỉ là giọt nước tràn ly khi tất cả những căng thẳng, bế tắc từ nhiều phía của cuộc sống gia đình và xã hội tích tụ lại. Bạn có thể thấy các biểu hiện rối loạn giấc ngủ, chậm chạp, trì trệ, u uất thể hiện trên tư duy, lời nói và hành động kéo dài vài tuần, biến người bệnh trở thành những người bi quan và cách biệt, nhiều khi có ý định và hành vi tự tử vì bế tắc. Các đau nhức trên cơ thể có thể khiến người nhà vất vả đi vòng vòng tới lui các phòng khám nhiều lần mà không nghĩ rằng đó là trầm cảm. Một người bị giai đoạn trầm cảm mức độ trung bình, như trong câu chuyện chúng ta đang nghe, vẫn có thể tham gia phần nào các hoạt động như trước khi bị bệnh, nếu họ hoàn toàn không thể làm việc, giao tiếp như trước nữa thì thường là biểu hiện của trầm cảm mức độ nặng.

Để tồn tại…

Trải qua bốn, năm vị bác sĩ, ba mẹ tôi mới biết rằng tôi bị trầm cảm. Và tôi bắt đầu dùng thuốc chống trầm cảm theo đơn của một thầy thuốc tâm thần rất giỏi của thành phố. Những loại thuốc đó làm tôi muốn ngủ rất nhiều, ngủ gật cả trên lớp học và cả khi đang lái xe trên đường. Những dòng suy nghĩ lo buồn, sợ hãi dần biến mất sau khi dùng thuốc, những chỗ đau nhức cũng không còn chút khó chịu gì, những dòng suy tư bị cắt ngang, khi tiếp xúc với ai hay sự việc nào cũng không có chút cảm xúc gì, tôi như một người vô cảm, trống rỗng. Tới giờ ăn thì cứ ăn, nhai vậy thôi mà không thấy ngon dở. Mắt tôi thấy lá xanh cũng không rõ ràng, nhà cửa cũng trở nên mờ ảo. Lúc đó, tôi như một cái máy di động chứ không phải một con người đang sống giữa cuộc đời này nữa. Tôi uống thuốc đều đặn hàng ngày như vậy được hơn hai tháng.

Chuyển hóa và trị liệu

Trong lúc đang dùng thuốc, may mắn trong cuộc đời tôi là gặp được pháp môn thực tập chánh niệm. Thật ra lúc đó tôi không ý thức được sự may mắn đó, tôi chỉ biết thực tập thôi. Sự thực tập ý thức bước chân và hơi thở đã giúp tôi thoát ra khỏi thế giới vô định miên man trong tâm để về với thế giới hiện tại. Khi đi mình biết là mình đang đi, khi thở mình biết là mình đang thở. Khi ngồi thiền tôi để ý đến sự phồng lên xẹp xuống của thành bụng. Dần dần, thói quen “trở về và dừng lại” được hình thành; phút giây hiện tại với tôi là cái phao duy nhất. Bằng bước chân và hơi thở ý thức đó, tôi đã thoát ra được sự ám ảnh về quá khứ, nỗi sợ về tương lai đang bổ chụp lấy mình. Tôi quyết định bỏ uống thuốc trong thời gian bốn tháng còn lại, khi cảm thấy mình đã có niềm tin nơi một liều thuốc mới hiệu quả hơn do chính mình chế tác được.

Chc không ai có th lit kê nhng điu kin phi có đ mt ngưi bnh có th b thuc, câu chuyn đưc chia s này cũng không có ý khuyên các bn nên mo him b hay kì th thuc chng trm cm. Các thuc chng trm cm tác đng ti nng đ các cht dn truyn thn kinh trên não b, có l do đó ci thin các trng thái cm xúc âm tính không mong mun. Thuc không có tính chn lc cao, vì nhiu vùng ca não có các cht dn truyn tương t và mi loi thuc chc chn có nhng tác dng ph riêng; nhưng đi li ngưi dùng thuc không b nhng cm xúc tiêu cc đè nng và nht là không t làm hi chính mình. Thi gian dùng thuc thưng kéo dài t bn ti chín tháng đ các triu chng có s ci thin rõ ràng và bn vng. T ý b thuc là mt quyết đnh nguy him, chc chn là không làm vui lòng các bác sĩ đang điu tr. Thông thưng các thuc phi đưc gim liu dn dn nếu không s gây các biu hin bt li; nếu như chính bn thân bn không có đưc mt la chn khác đáng tin cy hơn thì thuc chng trm cm vn làngưi bn” cn thiết. Vn đ, bn cn hi có hay không cho mình mt con đưng, mt tâm nguynngh lc đ dám sng tt vi tâm nguyn đó, mun sng thc s ch không ch tn ti mt cách hi ht …. Nếu nhìn căn bệnh này là một bài học lớn để nhắc nhở bạn phải tìm ra gốc rễ của khổ đau trong mình, đó phải chăng là cơ hội quý giá cho mình tìm thấy một cách nghĩ, cách sống khác đúng đắn hơn.

Bỏ thuốc, những triệu chứng cũ bùng lên, cảm tưởng như chúng đến còn mạnh hơn cả trước, làm khống chế thân và tâm tôi. Những cơn đau nhức, chóng mặt, những cơn bão cảm xúc lũ lượt kéo tới. “Có nên uống thuốc lại không?” – tôi tự hỏi. Tôi thấy mình tàn tạ hầu hết những khoảnh khắc trong ngày, vẫn có đó những tia sáng hy vọng nhỏ nhoi loé lên. Đó là những lúc vắng lặng, bình yên thoáng đến, thoáng đi mà tôi kinh nghiệm được. Nếu cứ dùng thuốc, chịu các tác dụng phụ, gia đình tốn kém, và mình cũng không thấy mình thực sự được sống. Khi nghĩ tới sức khoẻ, tuổi trẻ, gia đình, chí nguyện của mình trước đây, tôi biết: “Hoặc là mình thực tập để tìm lại được bản thân hoặc cuộc đời này coi như bỏ đi!…”

Thở, đi thiền hành, ngồi thiền, lạy Bụt, tôi thực tập chừng đó pháp môn, ngoài ra không đọc bất cứ một cái gì nữa, bởi vì đọc chỉ làm tôi thêm rối, dù là kinh điển. Khi bước đi, tôi cảm nhận rõ ràng sự tiếp xúc giữa bàn chân và nền nhà. Mỗi bước là một cơ hội để tôi trở về với giây phút hiện tại, chỉ cần bước chầm chậm nhưng ý thức rất rõ về nó. Tôi có thể thấy điều kỳ diệu dần dần xảy ra. Những cảm giác bình an bắt đầu có mặt với giây phút hiện tại, về những gì mình đang tiếp xúc. Duy trì đều đặn sự thực tập này trong vòng ba tháng liên tiếp, tôi đã hầu như được tự do khỏi sự khống chế của căn bệnh, tôi thấy sự thực tập dừng lại đã chạm tới và chuyển hoá gốc rễ sâu xa nhất của căn bệnh. Những triệu chứng nơi thân cũng từ từ biến mất. Tôi thấy sự thực tập chánh niệm đã giúp cho tâm tôi ngừng tiếp nhận, tưới tẩm những điều kiện gây bệnh; đồng thời cho vào tâm những điều kiện mới như sự an lạc, bình an, niềm vui chân thực… và thân tâm có khả năng tự điều chỉnh lấy chính nó.

Một “chiều hướng tâm linh” sẽ thực sự hữu ích cho quá trình trị liệu, hồi phục và ngăn ngừa tái phát. Thuốc chống trầm cảm có thể làm lắng xuống những cảm xúc tiêu cực, nhưng nếu tâm mình vẫn ngựa theo đường cũ, suy nghĩ về hướng lo âu tiêu cực thì căn bệnh chỉ tạm thời lắng xuống mà những điều kiện vẫn còn có đó để bệnh tái phát trở lại bất kỳ lúc nào. Y học có nhận ra vấn đề gốc rễ này không? Thực ra ngoài dùng thuc, ngành tâm thn hc tây phương cũng rt chú trng vào vic áp dng các liu pháp tâm lý đ giúp đ ngưi bnh đi ra đưc vn đ cũng như không đi vào li mòn cũ, đin hình như liu pháp tâm lý hành vi mà s thc hành rt gn vi tu giác ca tâm hc đo Bt. Vi trm cm th nh trung bình, bnh nhân s đưc ch đnh điu tr kết hp gia dùng thuc và các bui chia s cùng chuyên gia tư vn. Tuy nhiên, hình thc này vn chưa đưc ph biến ti nhng nưc đang phát trin. Không tìm đưc mt li suy nghĩ và hành x thích hp, nhng kh đau hay biến c ca cuc sng luôn có đó, có th tr li bt k lúc nào. Ni đã mc bnh có nguy cơ đi mt vi các h hàng khác ca giai đon trm cm như ri lon cm xúc lưng cc, trm cm tái din…

 t666132

Khôi phục lại chủ quyền

Sức khoẻ tinh thần đã vực dậy thân thể, trên nền tảng đó mình có thể bắt đầu ổn định lại bằng cách ăn uống, tập thể dục, theo lối sống lành mạnh, dừng đưa vào cơ thể những độc tố từ đường ăn uống, nghe nhìn, tạo cho bản thân một động lực hướng thượng (tư niệm thực) và một môi trường sống lành mạnh (thức thực). Tôi thấy rằng thân được chăm sóc tốt sẽ có tác động tích cực trở lại cho tâm và sự trị liệu hiệu quả khi ta biết kết hợp chăm sóc cho cả thân và tâm.

Khi đi tu, tôi có các bài thể dục kết hợp giữa động tác và hơi thở là những thực tập rất hữu ích. Ở Làng Mai, các thiền sinh được học mười động tác chánh niệm và mười sáu động tác gậy. Những bài tập này có khả năng trị liệu cho cả thân và tâm. Ăn uống một cách chừng mực, điều độ, lựa chọn những thức ăn phù hợp là điều tôi luôn lưu ý. Hướng đến đời sống lành mạnh, chế tác từ bi, hiểu biết và thương yêu, tôi có thể trị liệu cho những vết thương của thân tâm và giảm thiểu khổ đau cho muôn loài. Những ngày này, tôi còn có những niềm vui nuôi dưỡng tâm hồn như làm vườn, nghe thiền ca, chơi một loại nhạc cụ nào đó để góp nhặt những niềm vui nho nhỏ nhưng tinh tế trong đời sống hàng ngày.

Trong quá trình hồi phục, tự thân tôi đã không ý thức được điều quan trọng này, nhưng bây giờ nhìn lại, tôi thấy nếu mình làm được những việc mà mình đang làm hiện nay sớm hơn thì chắc chắn sự tiến triển sẽ nhanh chóng hơn. Nguyên nhân của các căn bệnh hiện nay có thể đến từ chính cách mình suy nghĩ, tiêu thụ. Thân tâm vốn có liên hệ chặt chẽ với nhau. Chính bản thân mình là vị bác sĩ tài ba nhất, trở về chăm sóc thân tâm, tôi mới nhận ra mình đã thiếu từ bi với chính mình như thế nào và cần điều chỉnh gì cho phù hợp. Lối sống chánh niệm giúp tôi biết mình nên làm gì cho bây giờ và cho tương lai. Đi qua những tháng ngày đó, tôi vẫnbiết ơn những con người, những nhân duyên đã biểu hiện để tôi có cơ hội nhìn lại, thay đổi và trưởng thành hơn trên con đườngtìm lại mình.

Năng lượng chánh niệm kỳ diệu của mỗi bước chân, mỗi hơi thởi, mỗi nụ cười tiềm ẩn khả năng chuyển hóa và trị liệu những vết thương sâu. Mỗi cú ngã của cuộc đời dành tặng đều mang tới một thông điệp nào đó mà bạn có thể học hỏi được. Tâm bệnh như trầm cảm là một thách thức rất lớn cho bất kỳ ai. Bạn có thể có những nỗi buồn đơn thuần hơn, những stress nhẹ hơn, nhưng nếu bạn bỏ qua điều mà cuộc đời muốn nhắc nhở mình thì bạn sẽ phải học lại nó vào một học kỳ khác ở trường đời. Câu chuyện về sự thực tập để đi qua trầm cảm không chỉ là câu chuyện về một liều thuốc thần kì nào đó dùng một lần. Thực tập là sự sống, là không bao giờ chấm dứt, là không kỳ thị và không loại trừ, là cơ hội cho bạn trở thành con người mới và cuộc sống mới trong mỗi phút giây, là bạn đã ôm được cơn bão cảm xúc của mình vào lòng bằng Hiểu và Thương.

Tài liu tham kho

  • “Tiêu chuẩn chẩn đoán dành cho nghiên cứu ICD 10” và “Mô tả lâm sàng và nguyên tắc chỉ đạo chẩn đoán ICD 10”
  • Psychology 2nd edition,14th chapter Psychological disorders by Daniel Schacter, Daniel Gilbert, Daniel Wegner.

 

You may also like...